25 marca, 2014

wafle i zurawie





Jest taki dzień, kiedy nie wiadomo czemu, nagle wszyscy Szwedzi na hurra rzucają się do gofrownic w celu upieczenia całej sterty pysznych wafli. To 25 marca, dzień zwany Våffeldagen (Dzień Wafla). Celowo napisałam że nie wiadomo czemu, bo kiedy zapytać „przeciętnego Svenssona” dlaczego tak jest, wzruszy tylko ramionami i stwierdzi z rozbrajającym uśmiechem że tak dokładnie to nie wie ale chętnie zje! A sprawa jest do rozwiązania. Mianowicie, jeśli policzyć, to do wigilii Bożego Narodzenia zostaje nam równo 9 miesięcy, znaczy się dziś (tj. 25 marca) Archanioł Gabriel objawił się Marii. W kościele święto obchodzone w niedzielę pomiędzy 22 a 28 marca, w Szwecji ustalone na stałe 25.


Obecna pełna nazwa święta brzmi Jungfru Marie bebådelsedag (Zwiastowanie Pańskie). Wcześniej znane było jednak pod nazwami Vårfrudagen, czy lokalnie w Skåne jako Frue dag. A co mają z tym wspólnego wafle? Nazwy Vårfru i Våffel są do siebie bardzo zbliżone, a że Szwedzi bardzo wafle lubią, szybko dzień święty stal się dniem smacznym. Konkretnego przepisu na wafle tym razem nie podam, mogę jednak zdradzić, że sekretem jest sól i dodanie roztopionego masła do masy.





W tym samym okresie kiedy Szwecja objada się waflami obserwujemy jednocześnie inne zjawisko, mianowicie powrót ptactwa z południowych części globu. Takim zauważalnym symbolem nadchodzącej wielkimi krokami wiosny i nowego życia jest powrót żurawi. Istnieje stare przysłowie które mówi, że: "żurawie niosą światło do łoża” Tranan bär ljus i säng.


foto Olaus Magnus, 1955, ilustracja przedstawia żurawie niosące światło


W dawnych czasach to światło dzienne wyznaczało rytm dnia pracy na roli, tak więc gospodarze wstawali ze wschodem a kładli spać z zachodem słońca. W zimie ze względu na długie godziny ciemności używano świec i latarni, a kiedy nadchodziła wiosna wystarczało już tylko światło dnia. Z końcem marca rolnicy mieli wiec swoje upragnione światło dzienne i dłuższe dni, a dzieci… no właśnie, co z dziećmi? Dzieci nie zostawały z pustymi rękami, bo przylatujące żurawie miały również coś dla nich.

Trandagen (Dzień Żurawia) obchodzony podobnie jak Dzień Wafla 25 marca. Święto pomimo tego, że bardzo stare (datowane na XV w.) nigdy nie zostało za bardzo rozpowszechnione i obchodzone jest raczej regionalnie, głównie w południowej części Kalmaru i obszarów graniczących z Kronoberg czy Blekinge (południowo – wschodnie części kraju). W tym dniu dzieci są obdarowywane przez żurawia słodkościami, najczęściej w postaci czekoladowych lub marcepanowych jajeczek. Znaleźć je można po śladach pozostawionych przez żurawie lub mapie z wytycznymi dotyczącymi poszukiwanego „skarbu”. Alternatywnie układa się pod łóżkiem mini posłanie z mchu lub wiesza skarpetę, gdzie żuraw pozostawi jajeczka, naturalnie tylko grzecznym dzieciom.  

Historycznie i z tradycjami. Wypatrujcie żurawi na niebie!