21 czerwca, 2016

Midsommar - to musisz wiedziec



Leśne wianki, dziwne tańce, śledź i młode ziemniaczki oraz zmienna pogoda. Białe noce na północy, lekkie szarości na południu, koniec roku szkolnego, przyszli studenci rzucający swoje czapki w niebo, niebiesko-białe wstęgi, leśne trele i bukiety z przydrożnych kwiatów. To może oznaczać tylko jedno.
Nadchodzi ten szczególny dzień. Dzień na który czeka cała Szwecja. Midsommar.
Czy są jeszcze rzeczy których byc może nie wiesz o tym święcie? A może dopiero zagłębiasz tajniki najbardziej szalonej nocy w Skandynawii? Po co, kiedy, dlaczego i przede wszystkim jak obchodzi się szwedzkie Midsommar. W tym poście znajdziesz odpowiedzi na wszystkie pytania.




Data: Do 1952 roku uroczystości związane ze świętem zwanym potocznie  Midsommar obchodzono zawsze 23 czerwca, ku czci Jana Chrzciciela przypadającego dzień później. Od 1953 roku Midsommarafton, bo taka jest prawidłowa nazwa tego wieczornego wydarzenia,  obchodzi się zawsze w piątek pomiedzy 20 a 26 czerwca, a z założenia chodzi o pogańskie świetowanie najdłuższego dnia w roku czyli przesilenia letniego północnej półkuli które najczęściej wypada 21 czerwca. W islandzkich sagach wspominano o nim już w XV wieku. Pisano wówczas  nie o ozdobnym krzyżu, a o palonych ogniskach, składaniu darów i dzikich tańcach wokół.  Ze szwedzkich zapisków można się dowiedzieć natomiast, że dni poprzedzające i następujące po Midsommar były krótką przerwą w pracach polowych gospodarzy, pomiędzy wiosennym wysiewem a letnim zbiorem. W tym okresie też przypadał okres urlopowy parobków i służących.


Krzyż: Midsommarstång zwany również Majstången to udekorowany wierzbowymi listami krzyż wbity w ziemię. Człon maj w tym wypadku nie odnosi się do wiosennego miesiąca  a do ozdobienia, czyli umajenia świątecznego słupa. Historia powstania jest przez wielu podważana, jednak większość opowieści skłania się ku pochodzeniu niemieckiemu. Kolejną nie do końca wyjaśnioną sprawą jest też symbolika krzyża, która wg źródeł mówi o fallicznym symblu płodności, odwóconym do góry nogami i wybtym w ziemię ku chwale matce ziemii i nadzieji na dobre plony. Na ramionach krzyża zawiesza się dodatkowo kwieciste wieńce i zdobi je wstęgami.  Wygląd krzyża może nieznacznie różnić się między regionami, chodzi tu głównie o ilość dodatkowych, mniejszych zdobień. 


Tańce: Tańce i zabawy wokół krzyża to kolejne tradycyjne punkty obowiązkowe szalonej nocy Midsommar. Poza magicznymi i leczniczymi działaniami, ta szczególna noc wiązana była również z miłością i erotyką. Wokół krzyża zawierano nowe znajomości i kojarzono pary. Jedną z tradycji było prowadzenie odświętnie ubranych dziewcząt po sąsiednich domostwach w celu zachęcenia potencjalnych kandydatów do przyjścia na wieczorne wspólne obchody. Podczas spotkań przy krzyżu, dziewczęta wiły wianki dla chłopców którymi były zainteresowane.

Najsłynniejsza dziś sztandarowa piosenka i taniec małych żabek  „Små grodorna”  nie jest jednak ani historycznym spadkiem ani tym bardziej skandynawskim tańcem Wikingów a francuskim marszem żołnierskim. Wg informacji pierwszy raz odśpiewano i odtańczoną ją  w 1922 roku, a tekst pochodzi ze śpiewnika „Sånglekar från Nääs”.  Inne piosenki śpiewane i tańczone wokół krzyża to stare historyczne przyśpiewki datowane nawet na XVI wiek. Do najstarszych i najbardziej popularnych można zaliczyć „Räven raskar över isen”, „Vi äro musikanter” i „Karusellen”.  Są na tyle uniwersalne że śpiewa się je nie tylko w lecie, ale również w zimie, tańcząc wokół choinki. 


Polne kwiaty i magia: Wszystkie święta pogańskie zawierają w sobie elementy magiczne. W Midsommar bliskość natury, ziołolecznictwo, ważne astronomiczne punkty i mitologia łączyły się w jedność.  Według tradycji, niezamężne dziewczęta miały w wieczór poprzedzający dzień Midsommar zebrać siedem rodzajów polnych kwiatów i ułożyć je pod poduszką. W programie rozrywek były również nocne kąpiele, skoki oraz zbieranie porannej rosy. Szczegółowo pisałam o tym w zeszłym roku. Magiczne Midsommar.  


Wianki: Kolejną z tradycji związanych ze świętem Midsommar jest samodzielne plecenie wianków. Nawiązuje ona do zdrowotnych właściwości ziół i wspomnianych magicznych mocy. Upleciony wianek należy zachować do grudnia, żeby użyć go później do przedswiątecznej kąpieli zwanej julbadet. Taki przechowywany pół roku wieniec miał wg wierzeń szczególne właściwości lecznicze i wzmacniające organizm. Co bardzo ważne, znaczenie ma  z jakich kwiatów i w jakiej ilości jest upleciony.


In och ut: W tygodniu poprzedającym Midsommar, z kulminacją w piątek, Szwedzi natrętnie sprawdzają prognozę pogody. Najczęściej pojawiające się pytanie to to, gdzie ma stać stół biesiadny, na zewnątrz czy w domu. Czy będzie padać, czy będzie wystarczająco ciepło, czy warto ryzykować. Pogoda i temperatury pod koniec czerwca są w Szwecji nieprzewidywalne, co oznacza że może być zarówno gorąco jak również bardzo zimno i deszczowo. Przy stole gromadzą się rodziny, znajomi, przyjaciele. Rzadko zdarza się żeby to święto ktoś spędzał samotnie. Nawet w domach starców ogranizowane są wspólne zabawy, tak żeby nikt nie pozostał sam.  


Stół: Co je się w ten szczególny wieczór? Nic specjalnego, raczej to co dała natura czyli proste, chłopskie jedzenie. Młode ziemniaki gotowane z koperkiem, śledzie w kilku rodzajach, drobno siekane jajka,  szczypiorek i kwaśną śmietanę. Jako dodatek ziołowe wódki i piwo.  Na deser oczywiście truskawki.  Piwo w tych wydarzeniach ma również swoje szczególne znaczenie, bo podobnie jak w okresie zimowym jest wymieniane jako jeden z pokarmów ofiarnych w mitologicznych sagach skandynawskich. Nierozłącznym elementem letniej biesiady są snapsvisor, krótkie piosenki śpiewane przed przechyleniem kieliszka. Dodatkowo, między daniem głównym a deserem tańczy się wokół ozdobionego wcześniej krzyża lub gra w popularną grę ogrodową kubb.  
Jeśli macie ochotę samodzielnie przyrządzić szwedzkiego śledzia, polecam  sprawdzone przepisy Johanssonów. 


Wakacje: Midsommar jest często utoższamiane z rozpoczęciem okresu urlopowego, który będzie trwał do połowy sierpnia. Standardowo około 25 wolnych dni,  których chciałoby zrobić się tak dużo, bo lato jest przecież takie krótkie. Najjaśniejszą noc w roku Szwedzi spędzają najczęściej na łonie natury. Szwedzki klimat wsi jest niezastąpiony. Każdy kto chociaż raz miał okazję doświadczyć prawdziwego wiejskiego Midsommar, ma z pewnością w pamięci czysty i jasny obraz Szwecji. Miasta wymierają, wszystkie instytucje i sklepy zamykają się, bo każdy chce jak najszybciej wyjechać. W tym okresie można przy okazji zaobserwować nie tak popularne zjawisko jakim są kilometrowe korki na drogach.



Glad Midsommar!