12 grudnia, 2017

Lucia - czego jeszcze nie wiesz


Roświetlona światłem ciemna noc, orszak osób w długich białych sukniach, śpiew i świadomość że święta tuż, tuż. Ze śniegiem czy bez, szara i mglista w tym okresie Szwecja odżywa, rozbłyskuje ciepłym światłem i podnosi na sercu. Szwedzki adwent to świeczniki i gwiazdy w oknach, grzane wino, pierniczki chrupane przy kominku, św. Łucja i szafranowe bułeczki. O pochodzeniu, datach i obchodach dnia św. Łucji pisałam już wcześniej w  Najciemniejsza noc w roku – Lucia, dzisiaj pora na kolejne fakty i ciekawostki, których mam nadzieję jeszcze nie znacie.



 - Według prawa oświatowego z 1724 roku, dzień św. Łucji Luciadagen był ostatnim dniem semestru zimowego. Po 13 grudnia zaczynała się długa przerwa świąteczna.

- Noc poprzedzająca dzień św. Łucji była uznawana dawniej za najdłuższą noc w roku, pomimo tego że nią nie była. 

- W niektórych regionach Szwecji 13 grudnia nazywany był małą Wigilią lille julafton lub długą nocą lusse långnatt. Jadano wówczas kilka śniadań, o których szerzej pisałam wcześniej

- W ten dzień powinny być również zakończone wszelakie prace przy gospodarstwie, warzeniu piwa czy gruntownych porządkach w danym roku.  

- Historie dotyczące św. Łucji znane były w Szwecji już w XIIIw, przedstawiane były jednak w powiązaniu ze złymi mocami, a sama Łucja jako czarownica zjadająca małe dzieci.

- Pierwsze wzmianki na temat pochodu św. Łucji w postaci bardzo podobnej do obecnej pochodzą ze Skövde z 1764 roku. Wspominano wówczas o ubranej na biało kobiecie ze świecami we włosach i skrzydłami na plecach.

- Orszak św. Łucji początkowo (i w oryginale) był jednoosobowy, później dołączyły do niej postaci w stożkach. Miały symbolizować 3 króli, Heroda oraz Judasza. Kiedy procesje stały się popularne w miastach dołączyły kolejne osoby w postaci kolędników. Co ciekawe, trend podchwycili bardzo szybko studenci, a ze względu na to że dawnej nauki na uczelniach wyższych pobierali wyłącznie mężczyźni, orszaki były męskie.

- Dzisiejszy orszak to św. Łucja w koroną ze świec na głowie, jej 12 służek tärnor  ze świecami w rękach oraz gwiezdni chłopcy stjärngossar w sterczących czapkach niosący gwiazdy.

- Wspomniani gwiezdni chłopcy symbolizują kolędników którzy w okresie świątecznym chodzili po domach śpiewając za drobne wynagrodzenie lub poczęstunek.


I na koniec pochodzenie dziwnego wyglądu św. Łucji.

- Wieniec ze świecami na głowie miał ułatwić jej nocny transport tacy z poczęstunkiem dla potrzebujących. Tak mówi przynajmniej jedna z wielu wersji. Idąca podziemnymi tunelami Łucja potrzebowała czegoś na kształt czołówki oświetlającej jej drogę.

- Długa biała suknia jest chyba w tym wszystkim najbardziej zagadkowa. Hilding Celander w swojej książce Stjärngossarna (1950) porównuje wygląd Łucji do postaci anioła, jednej z figur kolędników odwiedzających domy w okresie świątecznym.

- Atrybuty czyli taca. Nie wiem co niosła w wersji kanałowej, wiem za to że przyjęło się że dzisiaj św. Łucja kojarzona jest i nierozłącznie wiązana z szafranowymi bułeczkami z rodzynką. Złociste jak światło w najciemniejszą noc, dzisiaj serwowane o poranku, lussebulle